0
یادداشت؛

شهر بیشاپور؛ شاخص ترین شهر ساسانی

  • کد خبر : 2009
  • ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۱۵:۱۶
شهر بیشاپور؛ شاخص ترین شهر ساسانی
شهر بیشاپور با مسافتی در حدود ۱۵۰ هکتار یکی از شهرهای شاخص دوره ی ساسانی است که با توجه به وسعت این شهر تاریخی انجام کاوش گسترده در این محوطه برای کوتاه مدت ناممکن است.

یادداشت علمی مصیب امیری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور به مناسبت هفته میراث فرهنگی:

بی شک تاریخ فارس، همواره با فراز و فرودهایی همراه بوده است، از دوران ایلامی و هخامنشی که بگذریم، دوران ساسانی و آثار این دوران در فارس، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اهمیت آن از این روست که پنج شهر مهم ساسانی یعنی شهر استخر، شهر گور، شهر دارابگرد، شهر سر مشهد و شهر بیشاپور در استان فارس قرار گرفته اند و بیشترین نقوش برجسته عصر ساسانی نیز در این دیار واقع شده است که البته شهر بیشاپور در میان همه شهرهای دوره ساسانی جایگاه ویژه ای دارد. نکته دوم آنکه، قرار گرفتن این شهر در یک بستر طبیعی همراه با چشمه سارها، رودخانه شاهپور و کوه های مجاور، اهمیت آن را دوچندان کرده یا به عبارت دیگر، شرایط زیست محیطی مناسب باعث شده که شهری در خور تاریخ ایران زمین در این بستر شکل گیرد، پس بی جهت نیست که شهر بیشاپور را نیز عروس شهرهای ساسانی می نامند. خوشبختانه به دلیل همین اهمیت، از گذشته تاکنون نیز توجه ویژه ای به مطالعات و کاوش های باستان شناسی، حفاظت، مرمت و ساماندهی این شهر معطوف گشته است.

با توجه به برنامه ریزی هایی که برای کاوش های این شهر در نظر گرفته شده، انتظار می رود که با ادامه کاوش های تلاش شود ضمن به دست آوردن اطلاعات بیشتر از این شهر تاریخی، ساختار اصلی شهر به گونه ای کاوش شود که شرایط بازدید مطلوب تری از این آثار برای گردشگران و بازدیدکنندگان نیز فراهم گردد. این شهر مساحتی در حدود ۱۵۰ هکتار را دارد که انجامیک کاوش گسترده در این محوطه برای کوتاه مدت ناممکن شده است، از این روست که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون ۹ فصل کاوش در این شهر تاریخی انجام شده است و اولین کاوش های این شهر نیز در سال ۱۳۱۹ هجری خورشیدی توسط بخش آسیایی «موزه لوور » آغاز شد و از آن به بعد به دست هیئت های ایرانی ادامه یافت که شرح آن در مطالب پیش رو ارائه خواهد گردید.

شهر بیشاپور با مسافتی در حدود ۱۵۰ هکتار یکی از شهرهای شاخص دوره ی ساسانی است که با توجه به وسعت این شهر تاریخی انجام کاوش گسترده در این محوطه برای کوتاه مدت ناممکن است؛ از این روست که تا کنون، بعد از گذشت هشت فصل حفاری کاوش های باستان شناختی، فقط محدوده ی اندکی قریب به ۳ درصد از کل شهر حفاری شده است.

معرفی محوطه (توصیف آثار معماری محوطه ی ارگ شاهی)

بنای ورودی ساسانی شهر تاریخی بیشاپور برای کنترل ورود و خروج دارای ورودی های متعدد بوده که یکی از این ورودیها بنایی موسوم به «ورودی) است که در جبهه ی شمالی شهر در کنار برج و باروها قرار – گرفته است. عمده ی مصالح به کار رفته در ساخت این بنا سنگ و گچ بوده که نمای داخلی بنا از | ملاط گچ به قطر تقریبی ۷ سانتی متر بوده است. بنای مذکور دارای راهروهای متعدد بوده و اندازه ی تقریبی آن ۱۸ / ۶۰ در ۱۸ متر است.

برج های حصار دفاعی شهر بیشاپور

در دوره ی ساسانی با ایجاد برج و بارو در این بخش، از شهر و در واقع از ارگ شاهی که مهم ترین بخش شهر بوده، محافظت می کرده اند. بررسی این برج و باروها نشان دهنده ی این موضوع است که گرچه در ابتدای شهرسازی حصار دارای برجهای سراسری بوده، در دوره های استقراری بعدی در شهر، تغییرات کلی در حصار و برج های شهر پدید آمده است. نشانه های آن قطع بعضی برج ها در آن زمان و در نتیجه به دست آوردن فاصله ای حدود ۸ متر بین برج های مضاعف در دو طرف دیوار است. یقینا این تغییرات در حصار حفاظتی برای ایجاد تیرکش های زیادتر و میدان دید بیشتر با تحولات اجتماعی و امنیت نظامی آن زمان که برای دفاع بهتر صورت گرفته، همراه بوده است.

آناهیتا، معبد عظیم بیشاپور

 این بنا مکعبی است که هریک از اضلاع آن قریب ۱۴ متر است و از سنگ هایی حجاری شده با ابعاد مختلف و بدون ملاط به صورت دوجداره ساخته شده است که به وسیله ی بست های آهنی به یکدیگر قفل و بند شده اند. معبد آناهیتا فاقد سقف مسطح بوده است. این معبد را در عمق ۶ متری از زمین های اطراف خود ساخته اند تا آب رودخانه ی شاپور به درون آن سرازیر شود. معبد بیشاپور نماد یک پرستشگاه آب است و می توان آن را جایگاه نوازش آب دانست؛ یعنی تنها عنصری از عناصر چهارگانه که به الهه ی ناهید منسوب است. نماد حیوانی این رب النوع به شکل گاو است که در بالای دیوارهای معبد به صورت قرینه ی یکدیگر قرار گرفته اند. این معبد نه تنها از نظر معماری بلکه از نظر رعایت دستگاه های تنظیم و تقسیم و کنترل آب نیز فوق العاده زیبا و شگفت انگیز است.

تالار تشریفات

 این تالار باشکوه در محوطه ای به مساحت ۷۸۱ متر مربع ساخته شده است و یکی از آثار بسیار بزرگ معماری زمان ساسانی است که به صورت چلیپا برای اولین بار در تاریخ معماری ساسانی تجلی کرده است؛ به طوری که بعدها همهی آتشکده ها را بر طبق نقشه ی آن ساخته اند و تداوم هنری این سنت معماری تا زمان اسلام ادامه داشته است. از جمله اماکن متبرکه و مدرسه ها را با الهام از نقشه ی این کاخ می ساخته اند که به نام چهار صفه یا چهار ایوان معروف است. تالار تشریفات شاپور دارای چهار ایوان متقابل است که بر فراز آن گنبدی عظیم و شلجمی شکل به ارتفاع تقریبی ۲۳ متر وجود داشته است. اطراف تالار تشریفات دالانهایی وجود دارد و از درون چهار ایوان کاخ به دالان ها ورودی هایی تعبیه شده است. در این تالار ۶۴ طاقچه وجود داشته که همگی با گچ بری های زیبا و اشکال گیاهی، هندسی، برگ کنگری و با رنگ آمیزی های تند و متنوع تزیین شده بودند. از این تالار برای انجام مراسم تشریفات، اعیاد و جشن ها استفاده میشده است.

ایوان موزاییک

این بنا نمونه ای از شاهکارهای هنر معماری و سمبل زیبایی در دوره ی ساسانی است که مشرف به حیاطی مستطیلی است و نزدیک به ۲۳ متر طول و ۲۰ متر عرض دارد. علاوه بر ستون های تزیینی خود حیاط را هم با موزاییک های منقوش به شکل گل و گیاه و تصاویر زنان آراسته بودند. کف ایوانها با یک نوع قالب موزاییکی با طرح و نقوش گیاهی و انسانی فرش می شده که امروز قطعاتی از آن در موزه ی بیشاپور وجود دارد.

کاخ معروف به والرین

در محوطه ی ارگ شاهی بقایای فروریختهی بنایی با سنگ های چهار تراش و حجاری شده ی جالب توجه وجود دارد که به نام کاخ والرین شهرت یافته است. نمای این بنا با سنگ های چهار تراش به ابعاد ۷۵ در ۴۵ سانتی متر ساخته شده است. این سنگ ها یکنواخت، یک اندازه و دوجداره اند که با بسطهای آهنی به هم متصل می شده اند. سبک معماری این بنا ساسانی است و ورودی زیبا و چشمگیری راه ورود به این بنا است. در قسمتهایی از این بنای باشکوه ساسانی نقش برجسته های متعدد و متنوعی بوده که تعدادی از این نقش برجسته ها در موزهی بیشاپور موجود است.

کاربری این بنا با توجه به کمبود منابع اطلاعاتی و عدم انجام حفاری هدفمند و سامانمند در این محوطه هنوز به طور دقیق مشخص نشده است؛ اما آنچه مسلم است با توجه به شکل پلان و نوع مصالح به کار رفته در این بنا می توان آن را جزء مهمی از مجموعه ی ارگ شاهی دانست.

*عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور

*مدیرکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی استان فارس

لینک کوتاه : https://mirasfars.ir/?p=2009

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.