0

اولین باغ ملی کشور، باغ کدیوریه در شهر فسا

  • کد خبر : 1760
  • ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۱۷:۴۷
اولین باغ ملی کشور، باغ کدیوریه در شهر فسا
باغ ملی در نگاهی فرهنگ ساز، فاقد دیوار که در طراحی شهرهای نوین، مورد توجه و اجرا قرار گرفته است.

یادداشتی از جلیل رضازاده-مدیر موزه فرهنگ:

نخستین باغ همگانی (پارک) شهر تهران (به نام باغ ملی) در زمین‌های درون میدان مشق برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی شد و از این رو نام دروازه میدان مشق به سردر باغ ملی دگرگون شد. با این حال باغ ملی چند سال بیشتر دوام نیاورد و در محوطه آن، ساختمان‌هایی از جمله ساختمان وزارت امور خارجه ایران، کتابخانه ملی و موزه ایران باستان ساخته شد. اما نام این باغ بر سر دروازه میدان مشق پابرجا ماند و سردر باغ ملی در جایگاه نمادی از معماری آن دوره در یادها باقی ماند.

در مطلبی که در ۱۳ مهرماه ۱۳۰۷ شمسی در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید آمده‌است:

«این اسم ( باغ ملّی)، اندک زمانی است به گوش‌ها آشنا شده ‌است. پارسال این وقت باغ ملی نداشتیم و خوشبختانه حالا دارای باغ ملی هستیم. باغ در طهران اطراف شهر زیاد است. باغ‌های بزرگ و مصفا و پارک‌های مجلل و آراسته متعدد موجود است، ولی باغی که درواقع تفرجگاه عمومی باشد و شب و روز محل استفاده و تفریح عامه قرار گیرد وجود نداشت. این باغ در قسمت غربی میدان مشق از چندی به این‌طرف رسماً دایر شده و از عصر الی پاسی از شب گذشته، صدها مرد و زن در خیابان‌ها و کنار باغچه‌های پر از گل و ریاحین و ازهار دیده می‌شوند که ایابا و ذهابا قدم می‌زنند و گردش می‌کنند و به تفرج در آن‌جا اشتغال می‌یابند. نمی‌دانم اولیاء بلدیه چه نظریاتی دارند و آیا این باغ ملی را به همین حال می‌گذارند یا اقناع نشده تکمیل خواهند کرد؟».

اما قدیمی ترین پارک شهر تهران و اولین پارک عمومی شهر تهران با مساحتی حدود ۲۵ هکتار و هشت در ورودی است. این پارک که در منطقه ۱۲ در مرکز تهران در محدوده خیابان‌های خیابان خیام (تهران) و شهید فیاض‌بخش قرار دارد. تاریخ تاسیس این پارک به سال ۱۳۳۹ باز می‌گردد. در استان فارس پارک آزادی یا پارک شهر که  در سال۱۳۴۵ ساخته شد یکی از قدیمی ترین پارک های شیراز است که به عنوان بزرگترین پارک شیراز نیز شناخته می شود که در شمال این شهر (در آن زمان) واقع بود و پارک بیش از ۲۰۰ هزار متر مربع وسعت دارد.

اما  حدود ۴۰ قبل از پایتخت ایران و تمام شهرهای کشور ، حاج غلامحسین کدیور به فکر ایجاد باغی عمومی برای همه مردم  افتاد. حاج میرزا غلامحسین کدیور نیکوکار  فسایی در سال ۱۳۰۵ شمسی در شش کیلومتری شهر فسا در دامنه تل اسکویه oskoye – یا تلسک   Toleskou با صاف کردن زمین های سنگلاخی آنجا، سنگ چین کردن و ایجاد جوی های انتقال آب قنات موردستان و قنوات دایر منطقه، صدها اصله درخت از نارون، بید، چنار، گز، تبریزی، پسته، بادام و مرکبات در آنجا  غرس نمود  و با گل های محمدی و نسترن، آن خارزار را با بکار گیری روزانه پنج تا ده کارگر و دو باغبان و طی پنج سال زحمت و مشقت و هزینه های مادی و معنوی به گلزار تبدیل نمود و ساختمانی در دو طبقه با پنج اتاق و ایوان در طبقه اول و دو اتاق بزرگ وبهار خواب در طبقه دوم بنا کرد. وی در نظر داشت با احداث کتابخانه، محل مطالعه (قرائت خانه) و تحقیق آن را توسعه بخشد و با برگزاری جلسات هفتگی، دوهفتگی و یا ماهانه به افزایش سطح علوم و معلومات همشهریان خود اقدام نماید. در کنار آن ساختمان در دل تپه، آرامگاهی برای خود حفر نمود تا پذیرای کالبدش به هنگام مرگ باشد. نام آن باغ را به یاد و نام جوان ناکامش و مانایی نام و یاد خویش” کدیوریه ” نام نهاد. چراکه  باور داشت :”غرض نقشی است کز ما جای ماند

در زمان احداث این باغ گاهی مردمی که برای دیدن باغ کدیوریه می آمدند در کار سنگ چین یا کاشت درخت و گل به کارگران کمک می دادند. حاج غلامحسین کدیور در نظر داشت این باغ عمومی به منظور تفریح و تفرج آنان تحت سرپرستی خود اداره گردد تا در رشد و توسعه آن از هیچ کوششی فرو نگدارد اما این امر به مذاق برخی معاندان و مخالفان وی و احدی از بزرگ مالکان خوش نیامد و چنین انتشار دادند که هدف کدیور از ایجاد این باغ و نامگذاری آن به نام خود مخالفت با نظام تازه تاسیس پهلوی و خوار و کوچک کردن نام پهلوی است که این امر سبب شد تا حاج غلامحسین کدیور در زندن کریم خانی شیراز زندانی و چندماهی به شیراز تبعید گردد .  این تهمت پراکنی ها سالها ادامه داشت و همیشه پای کدیور به دادگاه و عدلیه و استنطاق فرماندار فسا و شیراز و … می کشانید و دو سه بار به زندان رفت. کدیور در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، با دعوت از دویست تن از معاریف، ریش سپیدان، کلانتران روستاها، پیشکسوتان و متموّلین و متمکنین با خانواده هایشان به افتتاح رسمی باغ به عنوان تفریح و تفرجگاه عمومی  اقدام نمود تا به این وسیله صاحبان ثروت و قدرت را به انجام امور عام المنفعه یا مردمی تشویق و ترغیب کند. درکنار این جلسه و جلسات دیگر، حاج غلامحسین کدیور از ارباب سیاست و دیانت و کسب و تجارت در فسا استشهادی کتبی گرفت و هدف خود را از احداث بنا و باغ به اطلاع همگان رسانید  و حکومت وقت فسا، استشهادیه را تصدیق و تایید نمود. وی در این استشهاد عمومی یگانه منظور و مقصود خود را از ساخت این بنا و باغ و تحمل زحمت و مخارج، فقط تفریح و تفرّج هموطنان عزیز و عابران و مسافران  اعلام می داشت.

حضور بسیاری از مردم پس از اتمام کار روزانه در آنجا و استقبال حاج غلامحسین از آنان و خانواده هایشان برایش سرور انگیز بود و خدای را سپاس می گفت که توفیق خدمت یافته تا مردم بتوانند از تفرجگاه و تفریحگاهی که برای آنان ساخته شده بود، بهره گیرند که عشق و علاقه کدیور به زادگاه و همشهریان و مردمان را در این تنها هدف احداث باغ به وضوح می توان دید.

مرحوم کدیور احداث دیوار و حصار برای باغ ملی را به نوعی توهین به مردم می دانست و براین باور بود که مردم چون باغ را از آن خود می دانند. بنابراین باغ ملی فسا در نگاهی فرهنگ ساز، فاقد دیوار بود. موضوعی که در طراحی شهرهای  نوین  مورد توجه و اجرا قرار گرفته است و در دهه هفتاد خورشیدی نیز در شهر تهران دیوار و حصار عموم پارک ها حذف و به مانعی کوچک تبدیل شد.

از بین بردن دیوار های فضای سبز عمومی  نه تنها سبب توسعه قلمرو دید و افزایش آرامش بصری و روانی در شهرها می شود بلکه در کاهش هزینه مرمت، بهسازی و نقاشی دیوارها هم به دنبال دارد. افزایش فضای باز و نمای باغ های عمومی سبب بهبود وضعیت سیمای و منظر شهر می شود.

کاربری و مالکیت اولین باغ ملی کشور بعد از وفات بانی باغ و به خاکسپاری وی در همان آرامگاه درون باغ، به افراد حقیقی و درنهایت بزرگ مالکی که سالیان سال به دنبال این باغ بود بوسیله شهرداری واگذار شد که شکایت وراث کدیور را در پی داشت اما به دلیل قدرت و نفوذ آن مالک این شکایات در رژیم پهلوی به جایی نرسید  تا پس از انفلاب اسلامی و طرح دوباره شکایت وراث مرحوم کدیور، این باغ به شهرداری فسا بازگردانده شد اما به شرطی که نام آن کدیوریه باقی بماند و کاربری آن از هرگونه تغییر و تبدیل در امان باشد و آرامگاه بانی باغ مورد مرمت و بازسازی های لازم قرار گیرد.

جلیل رضازاده-مدیر موزه فرهنگ / برگرفته از کتاب یاد ایام نوشته استاد منوچهر کدیور و منابع دیگر

لینک کوتاه : https://mirasfars.ir/?p=1760
  • نویسنده : جلیل رضازاده
  • ارسال توسط :
  • منبع : میراث فارس
  • 81 بازدید
  • بدون دیدگاه

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.