0

میراث فرهنگی ناملموس؛ ماه مبارک رمضان در استان فارس

  • کد خبر : 1671
  • ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۲۱:۵۷
میراث فرهنگی ناملموس؛ ماه مبارک رمضان در استان فارس
ماه مبارک رمضان، ماه مهمانی خدا است و با پشتوانه تاریخ غنی استان فارس که برخواسته از آداب و رسوم گذشتگان و فرهنگ دینی آنان بوده، برنامه‌های آیینی و خاص همواره از جایگاه ویژه‌ ای در بین مردمان این دیار داشته است.

یادداشتی از مژگان ثابت قدم، کارشناس میراث فرهنگی:

رمضان در شهرستان داراب

در شهر داراب جمعه آخر ماه شعبان را کلوخ اندازان می گویند در این روز به گردش و باغ می روند و هر چیزی را که دوست دارند تناول می‌کنند.

یک هفته قبل از ماه مبارک رمضان، مساجد و حسینیه ، پاک نموده و برای بچه ها چادرنماز و جانماز آماده می‌کنند.

 پختن شیربرنج، رنگینک، نان مهیاوه، جزء آداب همیشگی این شهرستان هست. بچه ها بیدار می شوند همراه با پدر و مادرشان سحری می خورند و روزه می‌گیرند و در شب دهم ماه رمضان برای افطاری عدسی درست می کنند.

 در صبح بیست و یکم ماه رمضان، بعد از نماز صبح همراه با افراد خانواده به زیارت اهل قبور می‌روند وبه همراه خود نیز گل سرخ و بهارنارنج به همراه می‌برند.

شب بیست و هفتم ماه مبارک افطاری کله پاچه درست می کنند که به این شب، شب تک تکو می‌گویند ، بعد از افطار، بچه ها صورت خود را می پوشاندند و به خانه‌ها می‌رفتند و می‌گفتند تک تکو ما را بدید و مابین نماز و روزتون قبول و صاحبخانه هم به آنها خوراکی و آجیل می داد. در این شهر در گذشته عید فطر عید ترشو هم می‌گفتند به این دلیل که بعد از یک ماه روزی داری معده آمادگی نداشت و هر چیزی که تناول می کرد باعث دل‌درد می شد.

ماه رمضان در شهرستان استهبان

از چند روز قبل از ماه مبارک رمضان مردم به استقبال این ماه می روند و خانه ها و مساجد را مرتب و تمیز می کردند و با گلاب، مساجد را تطهیر می کنند. زنان در خانه، حبوبات و آذوقه کافی تهیه می‌نمودند تا در ماه مبارک به خواندن قرآن و دعا بپردازند و غروب به پشت بام می رفتند تا هلال ماه مبارک را رویت کنند و اگر موفق می شدند چند تیر هوایی شلیک می کردند.

بدان معنا که ماه رویت شده است ولی در عین حال بسیاری از مردم دو سه روز آخر ماه شعبان را هم روزه می گرفتند که به آن پیشواز میگفتند در گذشته که از وسایل ارتباط جمعی خبری نبود و هر کسی زودتر بیدار می‌شد، با کوبیدن درب، همسایگان را از خواب بیدار می کرد که حدود ۲ ساعت به اذان صبح نمانده و زودتر امساک کنید و افرادی به پشت بام می رفتند و مناجات می خواندند.

 این مناجات از خواجه عبدالله انصاری بود:

شبهای دراز بی عبادت چه کنم یا الله

طبعم به گناه کرده عادت چه کنم یا الله

گویند خدا گناه را می بخشد یا الله

او بخشد و من از این خجالت چه کنم یا الله

 حدود ربع ساعت مانده به اذان دوباره مناجات گویان و موذن ها به پشت بام می رفتند و اعلام می‌کردند که دیگر فرصتی باقی نمانده است. برای افطار، مردم به مسجد می رفتند و روزه خود را با آب گرم باز می‌کردند و خرما و انجیر و کشمش می خوردند که خوراک افطاری معمولاً ساده بود و غذاهایی مثل تولید تلیت کشک- ماست- اشکنه- چنگال می‌خوردند.

 در گذشته کدوی حلوایی را در مسجد خشک کرده بودند و در مسجد می چرخاندند. افراد نشسته در مسجد اگر نیاز داشتند از داخل کدو حلوایی پول برمی داشتند و همچنین اگر می‌خواستند کمک می‌کردند و پول را داخل کدوم می انداختند و کسی هم متوجه نمی‌شد که چه کسی پول را برداشته یا گذاشته است. در ضمن مردم استهبان درخت گردو و انجیر هایی را وقف مسجد می کنند و شب احیاء نیز انجیرها را خیس کرده به همراه گردو، به شب زنده داران می دهند.

شب بیست و هفتم ماه رمضان که شب از کشته شدن ابن ملجم مرادی قاتل امام علی (ع) است، حتماً کله پاچه میخورند و به شادی می پردازند.

 در روزهای اول ماه رمضان عده‌ای کودک در کوچه و خیابان راه می روند و می‌خواندند:

روزه‌دارا روتو سفید

ماه رمضون دیگه هم رسید

 سه روز مونده به اتمام ماه رمضان با در کوچه‌ها الوداع می گویند و می گویند

روزه‌خوارا روتون سیاه

ماه رمضون بازم میاد

از سر شوم تا به سحر شیرینی خورون

چه خبر ماه رمضونه

در روز جمعه آخر ماه رمضان مردم استهبان چهل وان یکاد می نویسند و نیت سلامتی فرزندانشان به گردن آن ها می آویزند یا مغازه داران در محل کارشان قرار می دهند. در غروب آخرین روز ماه رمضان به خانه کسی نمی روند زیرا معتقدند فطریه بر گردن صاحب خانه می افتد. در روز عید فطر هم خانواده تازه دامادها کماج و شیرینی به همراه هدیه برای نامزد خود می برند.

آداب و رسوم شهر شیراز

در شهر شیراز یک روز قبل از ماه رمضان را برای تفریح و گشت و گذار به طبیعت می روند که این روز کلوخ اندازان معروف است. مردم شهر شیراز نیز از چند روز قبل خود را برای روزه داری آماده می کنند. زنان آذوقه و حبوبات را از قبل تهیه و تدارک می بینند. در ماه مبارک رمضان بعد از افطار به دیدن دوستان و آشنایان می روند و دادن افطاری را که یکی از آداب مهم است، هنوز به جا می‌آورند. مردم شیراز هنگام افطار از عرق طارونه و گل گاوزبان و گلاب به همراه خرما و رنگینک، ترحلوا، زلیبی و نان قندی استفاده می‌کنند. از خوراکی‌های هنگام افطار معمولاً یخنی، عدس نرگسی، کوفته هلو، قنبر پلو، کوفته سبزی، استفاده می‌کنند. در شهر شیراز از قدیم مراسمی وجود داشته که امروز کمرنگ‌تر شده که به آن “روز والون” می گویند که در آن خانواده های عروس و خانواده های داماد برای عروس و دامادشان هدیه می فرستند. البته امروز هر دو خانواده همدیگر را دعوت می‌کنند. در شهر شیراز به آخرین جمعه ماه رمضان جمعه الوداع می گویند.

 در روز الوداعی مسجد جمعه و مسجد فتح بسیار شلوغ است. در این مسجد منبری بزرگ وجود دارد که بعد از نماز جماعت عده ای زن در آن جا جمع می‌شوند و کیسه هایی را می‌دوزند و در آن نمک و پول به نیت برکت، قرار می‌دهند و گاهی هم در آنجا حلوایی می‌پردازند تا حاجتشان برآورده گردد.

شهرستان خرم بید در گذشته مراسم یا دوست در شب ۲۷ ماه رمضان برگزار می شد به این ترتیب، که برخی جوانان صورت خود را می پوشانند و در کوچه و خیابان می گشتند و کلمه یا دوست را تکرار می کردند. مردم نیز برای آن ها شیرینی و نان می دادند.

شهرستان نیریز در شب‌های قدر دعای جوشن کبیر خوانده می‌شد زنان در مساجد، نخی را آماده می کردند و آن را به انگشت پای راست گره می زدند و هر بندی را که می خواندند و یک گره می‌زدند تا به صد گره برسد. پس از آن نخ را به نیت تبرک، به گردن کودکان می بستند و آن را باز می‌کردند تا از شر و بلا محفوظ باشند.

شهرستان لامرد و کازرون هنگامی که دعای جوشن کبیر خوانده می‌شد یک فرد تسبیح را درون ظرف آبی می چرخاند و پس از اتمام دعا، که برای تبرک به روزه‌داران می دادند.

روستای لاور خشت شهرستان لامرد هنگام قرائت جوشن کبیر درون ظرف آبی، گیاه آویشن و نبات می‌ریزند و پس از خواندن دعا، آن را به روزه‌داران می‌دهند.

 در شهرستان آباده در گذشته، هنگام سحر افرادی در کوچه و خیابان می گشتند و روی طبل می کوبیدند و چاوشی می خواندند تا کسی هنگام سحر خواب نماند.

شهرستان‌ لامرد در چند روز مانده به عید فطر، زنان خانه تکانی می کنند و لباس نو می پوشند. دست و پاهایشان را حنا می بندند و برای نماز عید آماده می‌شوند.

شهرستان جهرم در روز عید فطر حلوای هفت تخم درست می‌کنند که محتویات آن شامل سیاه دانه، مغز گردو، نارگیل، تخم گیاه ریحان، فرنجشک، بارهنگ و تخم خرفه است و از لحاظ طبعی، بسیار گرم و قوی است.

شهرستان لار هم مراسمی وجود دارد بنام رمضونی، در این مراسم خانواده عروس می بایست برای خانواده داماد و بالعکس هدیه بخرند. این هدایا را معمولاً با مقداری حلوای مقراضی انواع نان مثل شل شلی، بالاقوه، لیتک، تپ تپی، حلوای صمغ، و زولبیا و ترحلوا درسپ که سینی بزرگی است و با حصیر بافته می شود گذاشته و با خود به خانه عروس یا داماد می برند.

لینک کوتاه : https://mirasfars.ir/?p=1671

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.