3

کاشی هفت رنگ؛ هنر و صنعت بومی

  • کد خبر : 1295
  • ۰۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۲۰:۴۷
کاشی هفت رنگ؛ هنر و صنعت بومی
کاشی هفت رنگ به عنوان یک عنصر اصلی در تزئینات معماری اسلامی ایرانی به صورت شاخص در هویت بخشی کالبد معماری تاثیر روشنی داشته است .

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی استان فارس، کاشی هفت‌رنگ نوع کاشی است که اکثرأ در مساجد، عبادت گاه‌ها و مقبره‌ها همچنان منازل شخصی بکار می‌رود که از شهرت بسیار خوبی برخوردار است این نوع کاشی از کاشی‌های خشت یعنی چهار گوش نشأت گرفته و معمولاً از قطعاتی به ابعاد ۱۵×۱۵ و۲۰×۲۰ به رنگ سفید تهیه شده، در کنار هم چیده شده و با طرح یا خط تهیه شده، روی کاغذ سمبه شده، با گرده زغال برروی کاشی کپی می‌شود و به وسیله اکسید منگنز، قلم‌گیری می‌شود و بعد با رنگ‌های مختلف امّا حرارت پایین‌تر از رنگ اول کاشی رنگ آمیزی می‌گردد و دوباره به کوره رفته وآماده نصب می‌شود.

رنگ لعاب سنتی مورد استفاده هفت رنگ ترکیبی از سرب و قلع است که با پایه سیلیس آسیاب شده و مواد اولیه لعاب را آماده میکند. ترکیب آن با اکسید فلزات رنگ مورد نظر را می سازد.

هفت رنگ متداول و رایج در ساخت این نوع کاشی عبارتند از سیاه، سفید، لاجوردی، فیروزه‌ای، قرمز، زرد و حنایی که در بناهای تاریخی و اماکن متبرکه از این نوع کاشی‌ها زیاد استفاده شده‌است .

ابزار و اشیاء وابسته به آن را می توان بهکوره سنتی جهت ساخت لعاب، کوره سنتی پخت کاشی، آسیاب مخصوص رنگ لعاب سازی ، مواد اولیه لعاب شامل سرب ، قلع و … ، سوخت کوره ، کاشی سفید  ، رنگ لعاب و …اشاره کرد.

تاریخچه و قدمت کاشی لعاب دار یا کاشی هفت رنگ از دوره تاریخی هخامنشی در بناهای باستانی دیده شده است ، ولی هیچگاه به صورت جدی و به فراوانی در بناها استفاده نشده است تا دوره تاریخی سلجوقی که کاشی های رنگین جای خود را در تزیینات بناهای مهم پیدا می کنند و به عنوان یکی از تاثیر گذارترین بخش های بنا، خود را جلوه گر می سازند. لعاب کاشی هایی که تا قرن چهارم و پنجم هجری به کار می رفتند از نوع قلیایی بودند و کاربرد آنها به تزیین داخل و نمای بیرونی بنا اختصاص یافت و سر آغاز کاربرد جدی کاشی در بناهای ایرانی گردید . استفاده از کاشی در ابتدا برای به وجود آوردن کتیبه های زیبایی از آیات قرآن که با خط خوش نوشته شده بود، معمول گردید و رفته رفته در اجرا دیگر بنا ها استفاده شد و گاهی نیز فقط به منظور زیبا سازی به کار گرفته شد.

کاشی هفت رنگ به عنوان یک عنصر اصلی در تزئینات معماری اسلامی ایرانی به صورت شاخص در هویت بخشی کالبد معماری تاثیر روشنی داشته است . همچنین از نقطه نظر جغرافیایی فلات ایران ، زادگاه لعاب سازی بوده و به لحاظ اقتصادی نیز در رفع معضل بیکاری موثر خواهد بود .

انواع کاشی های کارخانه ای پخت سوم ، انواع چاپ روی کاشی و دستگاههای چاپ تصعیدی ، نمونه هایی هستند که تولیداتی شبیه به کاشی هفت رنگ تولید می کنند.

 ارزش‌های شاخص یا منحصر به فرد این نوع کاشی نظیر کار دست بودن ، نقوش و تزئینات صد در صد سنتی و هویت دار ، انعطاف دار بودن سفارشات به طوری که هر گونه نقش و طرحی را می توان انتخاب و سفارش داد و در نهایت سابقه کهن این صنعت در ایران یکی از مهمترین پشتوانه های فرهنگی ما محسوب می شود و هفت رنگ شیراز دارای مشخصه هایی در طرح رنگ و اجراست که آن را از هفت رنگ های سایر مناطق ایران جدا می کند.

از دست دادن کاربرد واقعی این صنعت ، تغییر سلیقه مردم از سنتی به مدرن ، بالا بودن قیمت تمام شده کالا ، کمبود نیروهای متخصص و همچنین ضعف تبلیغات در این حوزه و … از عوامل تهدید کننده این صنعت می باشد که اقدامات حفاظتی انجام شده تشکیل کلاسهای آموزشی ، مستندسازی ، کسب اطلاعات آماری توسط معاونت صنایع دستی استان فارس در این زمینه اثرگذار بوده است.

شایان توجه است که جدا از راهـکارهای حفـاظت که شامل ، مستند‌سازی، تحقیق، حفظ وضع موجود، حمایت، ترویج، ارتقاء و احیاء این هنر و صنعت بومی، حمایت از بازرگانان جهت رونق فروش و همچنین تشویق هنرمندان این عرصه از دیگر به منظور رونق این صنعت، می تواند اثرگذار باشد.

 تعریف کاربری جدید مطابق با سلیقه مردم ، همچنین نو آوری در محصولات تولید شده از جمله راهکارهای دیگر در جهت پایدار بودن این صنعت می توان شمرد .

لینک کوتاه : https://mirasfars.ir/?p=1295
  • نویسنده : مژگان ثابت قدم
  • ارسال توسط :
  • منبع : میراث فارس
  • 160 بازدید
  • بدون دیدگاه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.